ThS. Nguyễn Công Viên – Bộ môn Giáo dục thể chất,

Trường Đại học Hà Tĩnh

Tóm tắt

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, kinh tế thể thao đang trở thành lĩnh vực có tiềm năng phát triển lớn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, quảng bá hình ảnh quốc gia và nâng cao chất lượng đời sống xã hội. Bài báo tập trung nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế thể thao tại Việt Nam thông qua phân tích các mô hình kinh tế thể thao, hoạt động tổ chức sự kiện thể thao, du lịch thể thao và xu hướng xã hội hóa trong lĩnh vực thể dục thể thao. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, tổng hợp lý luận và so sánh thực tiễn nhằm đánh giá kết quả đạt được cũng như những hạn chế còn tồn tại. Kết quả nghiên cứu cho thấy kinh tế thể thao Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực như mở rộng nguồn lực xã hội, phát triển các giải đấu chuyên nghiệp và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, truyền thông thể thao. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn còn gặp nhiều khó khăn về cơ chế chính sách, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và khả năng khai thác thương mại. Trên cơ sở đó, bài báo đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế thể thao bền vững tại Việt Nam trong thời gian tới.

Từ khóa: kinh tế thể thao, chuyển đổi số, xã hội hóa thể thao, du lịch thể thao, sự kiện thể thao, thể thao Việt Nam.

Abstract

In the context of globalization and rapid digital transformation, the sports economy has become a potential field contributing to economic growth, national image promotion, and improvement of social well-being. This article focuses on analyzing the current situation of sports economic development in Vietnam through sports economic models, sports events, sports tourism, and the trend of socialization in sports activities. The study employs methods of document analysis, theoretical synthesis, and practical comparison to evaluate achievements as well as existing limitations. The findings indicate that Vietnam’s sports economy has achieved positive progress in mobilizing social resources, developing professional sports tournaments, expanding sports service markets, and applying digital technology in management and media activities. However, the sector still faces challenges related to policies, infrastructure, human resources, and commercial exploitation capacity. Based on these findings, the article proposes several solutions to promote sustainable sports economic development in Vietnam in the coming years.

Keywords: sports economy, digital transformation, sports socialization, sports tourism, sports events, Vietnamese sports.

1. Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập quốc tế, thể thao không chỉ dừng lại ở vai trò nâng cao sức khỏe cộng đồng mà còn trở thành một ngành kinh tế có giá trị lớn. Trên thế giới, kinh tế thể thao đóng góp đáng kể vào GDP quốc gia thông qua các hoạt động tổ chức sự kiện, du lịch thể thao, quảng cáo, tài trợ, bản quyền truyền hình và thương mại hóa hình ảnh vận động viên.

Tại Việt Nam, quá trình xã hội hóa thể thao và phát triển thể thao chuyên nghiệp đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực. Các giải đấu như V.League, VBA, các giải marathon cộng đồng hay SEA Games đã góp phần thúc đẩy dịch vụ du lịch, truyền thông và thương mại địa phương. Tuy nhiên, kinh tế thể thao Việt Nam vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng do còn tồn tại nhiều hạn chế về cơ chế quản lý, nguồn lực đầu tư và trình độ chuyên môn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, kinh tế thể thao Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội và thách thức mới. Việc ứng dụng công nghệ số, khai thác dữ liệu người dùng, phát triển truyền thông trực tuyến và thương mại điện tử đang mở ra hướng phát triển mới cho ngành thể thao hiện đại.

Xuất phát từ thực tiễn trên, bài báo tập trung nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế thể thao ở Việt Nam, phân tích những kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại và đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế thể thao trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số hiện nay.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Cơ sở lý luận về kinh tế thể thao

Kinh tế thể thao là hệ thống các hoạt động kinh tế phát sinh trong lĩnh vực thể dục thể thao như tổ chức sự kiện, kinh doanh dịch vụ, tài trợ, quảng cáo, truyền thông và du lịch thể thao. Trong nền kinh tế hiện đại, thể thao không chỉ mang ý nghĩa xã hội mà còn tạo ra giá trị kinh tế lớn thông qua hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng dịch vụ thể thao.

Các mô hình kinh tế thể thao phổ biến hiện nay gồm: mô hình xã hội hóa thể thao, mô hình doanh nghiệp thể thao chuyên nghiệp và mô hình hợp tác công – tư (PPP). Kinh tế thể thao có mối quan hệ chặt chẽ với du lịch, truyền thông, công nghệ số và công nghiệp giải trí. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, kinh tế thể thao đang phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa, thương mại hóa và số hóa.

2.2. Thực trạng phát triển kinh tế thể thao ở Việt Nam

Trong những năm gần đây, kinh tế thể thao Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hoạt động xã hội hóa thể thao được đẩy mạnh với sự tham gia ngày càng lớn của doanh nghiệp trong đầu tư cơ sở vật chất, tài trợ giải đấu và phát triển các câu lạc bộ thể thao chuyên nghiệp.

Các giải đấu như V.League, VBA và các giải marathon cộng đồng từng bước phát triển theo hướng thương mại hóa, tạo nguồn thu từ quảng cáo, bán vé, tài trợ và bản quyền truyền hình. Đồng thời, nhiều địa phương đã kết hợp tổ chức sự kiện thể thao với quảng bá du lịch nhằm thúc đẩy dịch vụ và kinh tế địa phương.

Du lịch thể thao cũng trở thành xu hướng phát triển mới với các loại hình như marathon, thể thao biển, golf và các hoạt động trải nghiệm ngoài trời. Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong lĩnh vực thể thao bước đầu được triển khai thông qua livestream, bán vé điện tử, mạng xã hội và các ứng dụng quản lý sự kiện thể thao.

Tuy nhiên, kinh tế thể thao Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế như hệ thống chính sách chưa đồng bộ, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển và chất lượng nguồn nhân lực còn bất cập. Ngoài ra, công tác truyền thông, khai thác bản quyền và giá trị thương mại của các giải đấu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

2.3. Giải pháp phát triển kinh tế thể thao ở Việt Nam

Để phát triển kinh tế thể thao bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế và chính sách liên quan đến xã hội hóa thể thao, tài trợ, quảng cáo và bản quyền truyền hình nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư.

Thứ hai, đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác công – tư trong xây dựng cơ sở hạ tầng, tổ chức sự kiện và phát triển dịch vụ thể thao.

Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đổi mới đào tạo về quản trị thể thao, marketing và công nghệ số.

Thứ tư, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, tổ chức và truyền thông thể thao; khai thác hiệu quả các nền tảng trực tuyến nhằm nâng cao giá trị thương mại.

Thứ năm, phát triển du lịch thể thao gắn với quảng bá văn hóa và hình ảnh địa phương, đồng thời tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng thể thao hiện đại phục vụ phát triển lâu dài.

3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy kinh tế thể thao đang từng bước khẳng định vai trò là một bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam. Sự chuyển dịch từ mô hình quản lý mang tính bao cấp sang cơ chế thị trường định hướng xã hội hóa đã tạo ra nhiều thay đổi tích cực trong hoạt động thể thao, đặc biệt ở các lĩnh vực thể thao chuyên nghiệp, tổ chức sự kiện, dịch vụ thể thao và du lịch thể thao.

Trước hết, việc áp dụng cơ chế thị trường và đẩy mạnh xã hội hóa đã góp phần huy động hiệu quả các nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước cho phát triển thể thao. Nhiều doanh nghiệp đã tham gia đầu tư vào các câu lạc bộ thể thao chuyên nghiệp, hệ thống trung tâm thể hình, học viện đào tạo vận động viên và các giải đấu quy mô lớn. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực tài chính cho Nhà nước mà còn tạo động lực nâng cao tính cạnh tranh và tính chuyên nghiệp trong hoạt động quản lý thể thao.

Thực tiễn cho thấy, một số mô hình thể thao chuyên nghiệp tại Việt Nam đã bước đầu vận hành theo hướng doanh nghiệp thể thao hiện đại. Các câu lạc bộ bóng đá, bóng rổ hay các đơn vị tổ chức giải chạy cộng đồng đã chủ động xây dựng chiến lược thương hiệu, tìm kiếm nhà tài trợ và khai thác các nguồn thu từ quảng cáo, bản quyền truyền hình, bán vé và truyền thông số. Đây là dấu hiệu cho thấy kinh tế thể thao Việt Nam đang dần tiếp cận với mô hình phát triển của nhiều quốc gia tiên tiến trên thế giới.

Bên cạnh đó, các sự kiện thể thao ngày càng thể hiện rõ vai trò là công cụ kích thích tăng trưởng kinh tế và quảng bá hình ảnh địa phương. Nhiều giải đấu thể thao được tổ chức tại Việt Nam đã thu hút số lượng lớn vận động viên, du khách và nhà tài trợ tham gia, từ đó thúc đẩy các ngành dịch vụ như du lịch, lưu trú, ăn uống, vận tải và thương mại phát triển. Các sự kiện marathon tại Hà Nội, Đà Nẵng, Huế, Thành phố Hồ Chí Minh hay Hạ Long không chỉ mang ý nghĩa thể thao mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần nâng cao hình ảnh địa phương và gia tăng nguồn thu cho nền kinh tế.

Ngoài giá trị kinh tế trực tiếp, thể thao còn mang lại nhiều giá trị xã hội quan trọng. Hoạt động thể thao cộng đồng giúp nâng cao sức khỏe người dân, xây dựng lối sống tích cực và tăng cường sự gắn kết xã hội. Các chương trình thể thao phong trào, giải chạy vì cộng đồng hay các hoạt động thể thao học đường đã góp phần lan tỏa tinh thần đoàn kết, nâng cao ý thức rèn luyện sức khỏe và hình thành văn hóa thể thao trong xã hội hiện đại.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy du lịch thể thao đang trở thành xu hướng phát triển mới có tiềm năng lớn tại Việt Nam. Với lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, bờ biển dài, khí hậu đa dạng và nhiều danh lam thắng cảnh, Việt Nam có điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch gắn với thể thao như marathon, golf, thể thao biển, leo núi và các hoạt động thể thao mạo hiểm. Việc kết hợp tổ chức các sự kiện thể thao với quảng bá văn hóa và du lịch địa phương đã tạo ra chuỗi giá trị kinh tế đa ngành và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng kinh tế thể thao Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế và thách thức cần được giải quyết. Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là hệ thống cơ chế, chính sách về kinh tế thể thao chưa thực sự hoàn thiện và đồng bộ. Các quy định liên quan đến tài trợ, quảng cáo, bản quyền truyền hình, chuyển nhượng vận động viên và xã hội hóa thể thao vẫn còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư và khai thác thương mại trong lĩnh vực thể thao.

Ngoài ra, thị trường thể thao Việt Nam còn phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Nguồn thu từ bản quyền truyền hình, quảng cáo và thương mại hóa giải đấu còn thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực. Công tác xây dựng thương hiệu cho các câu lạc bộ, giải đấu và vận động viên chưa được đầu tư bài bản, trong khi hoạt động marketing thể thao và truyền thông số vẫn còn hạn chế về tính chuyên nghiệp và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế thể thao cũng là vấn đề đáng quan tâm. Đội ngũ cán bộ quản lý, huấn luyện viên và nhân sự trong lĩnh vực thể thao phần lớn vẫn thiếu kiến thức chuyên sâu về kinh tế thể thao, quản trị doanh nghiệp, marketing và chuyển đổi số. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức, vận hành và khai thác giá trị thương mại của các hoạt động thể thao.

Bên cạnh đó, cơ sở vật chất và hạ tầng thể thao tại nhiều địa phương còn thiếu đồng bộ và chưa đáp ứng yêu cầu tổ chức các sự kiện quy mô lớn mang tầm quốc gia và quốc tế. Nhiều công trình thể thao xuống cấp, thiếu tính hiện đại và chưa được khai thác hiệu quả sau đầu tư. Điều này gây khó khăn cho việc phát triển thể thao chuyên nghiệp cũng như thu hút các sự kiện thể thao quốc tế đến Việt Nam.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, việc ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực thể thao được xem là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và gia tăng giá trị kinh tế. Các nền tảng livestream, mạng xã hội, dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và thương mại điện tử đang mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành thể thao trong việc mở rộng thị trường, tăng khả năng tương tác với người hâm mộ và phát triển các mô hình kinh doanh thể thao hiện đại.

Việc khai thác thương mại trên nền tảng số không chỉ giúp nâng cao doanh thu từ quảng cáo và truyền thông mà còn tạo điều kiện phát triển hệ sinh thái thể thao số, kết nối người hâm mộ, doanh nghiệp và các tổ chức thể thao một cách hiệu quả hơn. Đây sẽ là xu hướng quan trọng góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của thể thao Việt Nam trong thời gian tới.

Từ kết quả nghiên cứu có thể khẳng định rằng phát triển kinh tế thể thao không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn có giá trị xã hội sâu rộng. Để lĩnh vực này phát triển bền vững, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao hiệu quả xã hội hóa, tăng cường hợp tác công – tư, đầu tư đồng bộ cơ sở hạ tầng và chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, cần đẩy mạnh chuyển đổi số và gắn phát triển thể thao với du lịch, truyền thông và công nghiệp giải trí nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng của kinh tế thể thao trong giai đoạn hội nhập quốc tế hiện nay.

4. Kết luận

Kinh tế thể thao là xu hướng phát triển tất yếu trong nền kinh tế hiện đại và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển bền vững của ngành thể thao Việt Nam. Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong xã hội hóa thể thao, phát triển sự kiện thể thao, du lịch thể thao và ứng dụng công nghệ số trong hoạt động quản lý, truyền thông thể thao.

Tuy nhiên, kinh tế thể thao Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế về cơ chế chính sách, nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng và khả năng khai thác thương mại. Điều này đòi hỏi cần có chiến lược phát triển đồng bộ và lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, thu hút nguồn lực đầu tư và phát triển thị trường thể thao theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp.

Trong thời gian tới, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp lý về kinh tế thể thao, đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác công – tư, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng hiện đại và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đồng thời, cần khai thác hiệu quả tiềm năng của chuyển đổi số, truyền thông trực tuyến và thương mại điện tử để mở rộng thị trường và gia tăng giá trị thương mại cho các hoạt động thể thao.

Phát triển kinh tế thể thao không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn nâng cao chất lượng đời sống xã hội, quảng bá hình ảnh quốc gia và tăng cường vị thế của thể thao Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.

Tài liệu tham khảo

1. Cao Hoàng Khuyến, Trần Anh Hào và cộng sự (2025), Ứng dụng và phát triển kinh tế thể thao trong thực tiễn, NXB Thể dục Thể thao.

2. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2024), Báo cáo phát triển thể dục thể thao Việt Nam.

3. Nguyễn Danh Hoàng Việt (2023), “Kinh tế thể thao trong bối cảnh chuyển đổi số”, Tạp chí Khoa học Thể thao.

4. Trần Văn Mạnh (2022), “Xã hội hóa thể thao ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Quản lý Thể dục Thể thao.

5. Hoàng Đức Nhuận (2021), Quản lý kinh tế thể thao hiện đại, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

6. Nguyễn Văn Phúc (2020), “Phát triển du lịch thể thao tại Việt Nam”, Tạp chí Du lịch Việt Nam.

7. Lê Quang Huy (2022), “Ứng dụng công nghệ số trong quản lý thể thao”, Tạp chí Công nghệ và Thể thao.